Dei fleste som blir skuffa over AI, har eigentleg ikkje eit AI-problem. Dei har eit instruks-problem.
Dei skriv kanskje: Lag ein tekst om tenesta vår. Så kjem det noko glatt, generelt og litt for amerikansk tilbake. Då er det lett å tenkje at dette ikkje passar for ei vanleg norsk verksemd. Men ofte manglar AI-en berre det same som ein nytilsett ville mangla: kven de er, kven de snakkar til, kva målet er, kva som ikkje skal seiast, og korleis svaret skal sjå ut.
Gode instruksar handlar ikkje om å vere teknisk. Det handlar om å vere tydeleg.
Start med jobben, ikkje teknologien
Før du opnar ChatGPT, Claude, Gemini eller eit anna AI-verktøy, bør du vite kva jobb du vil ha gjort. Skal AI-en skrive eit førsteutkast? Korte ned ein tekst? Lage forslag til e-post? Finne hol i eit tilbod? Forklare noko på enklare språk?
Ein vanleg feil er å be AI-en gjere for mykje på ein gong. Til dømes: Lag ein marknadsplan, skriv annonsar, finn målgruppe og lag innhald for tre månader. Det kan gå, men svaret blir ofte overflatisk. Del heller oppgåva i mindre bitar.
Start med éi konkret oppgåve: Skriv tre forslag til e-postemne for kundar som har fått tilbod, men ikkje svart. Eller: Gjer denne teksten enklare for ein kunde som ikkje kjenner faget vårt.
Når oppgåva er smal, blir svaret betre.
Bruk ei enkel oppskrift
Ein god instruks treng ikkje vere lang. Men han bør ha nokre faste delar. Eg brukar ofte denne rekkjefølgja:
- Rolle: Kven skal AI-en vere?
- Oppgåve: Kva skal han gjere?
- Kontekst: Kva treng han å vite?
- Rammer: Kva skal han unngå, og kor langt skal svaret vere?
- Format: Korleis vil du ha svaret?
- Døme: Har du ein stil eller eit svar han kan likne på?
Her er eit enkelt døme:
Du er ein erfaren kundeservicemedarbeidar i ei norsk handverksbedrift. Skriv eit høfleg svar til ein kunde som klagar på forseinka levering. Kunden er irritert, men har rett i at vi ikkje har informert godt nok. Skriv på nynorsk, maks 120 ord. Ver roleg, konkret og ta ansvar. Ikkje skuld på leverandørar. Avslutt med at vi tek kontakt i dag med ny leveringsdato.
Dette er mykje betre enn: Svar på klage frå kunde.
Kvifor? Fordi AI-en får vite rolle, situasjon, tone, lengd, språk og kva han ikkje skal gjere. Då slepp du mykje opprydding etterpå.
Gi lokal og ekte kontekst
AI blir betre når du gir han verkelege detaljar. Ikkje sensitive personopplysningar eller forretningsløyndomar, men nok til at svaret blir relevant.
For ei lita verksemd kan det vere slikt som: Vi sel varmepumper til bustader på Vestlandet. Kundane våre er ofte huseigarar mellom 35 og 70 år. Dei bryr seg om straumrekning, trygg installasjon og rask service. Vi vil høyrest faglege ut, men ikkje skremmande tekniske.
Slike detaljar gjer stor skilnad. Utan dei skriv AI ofte som om han lagar tekst for ein stor internasjonal nettbutikk. Med dei kan han skrive meir jordnært, norsk og nyttig.
Det same gjeld målgruppa. Ein tekst til ein dagleg leiar er ikkje lik ein tekst til ein førstegongskjøpar. Ein e-post til ein eksisterande kunde bør ikkje ha same tone som ei annonse til folk som aldri har høyrt om deg.
Skriv difor gjerne inn kven mottakaren er, kva problem han har, kva du tilbyr, og kva du vil at han skal gjere etter å ha lese teksten.
Set grenser før AI-en finn på for mykje
AI er god til å lage tekst, men han kan også bli for ivrig. Difor bør du setje tydelege grenser.
Du kan skrive: Ikkje bruk superlativ som best, unik eller revolusjonerande. Ikkje lov meir enn vi kan halde. Ikkje nemn pris. Ikkje bruk emojis. Ikkje skriv meir enn 150 ord. Ikkje lag påstandar om garanti eller regelverk.
Dette er særleg viktig i bransjar der feil ord kan skape trøbbel, til dømes økonomi, helse, bygg, jus, forsikring og offentlege tenester. AI kan hjelpe med formuleringar, men du må framleis sjekke innhaldet.
Eit godt triks er å be AI-en stille spørsmål før han svarar. Til dømes: Før du skriv teksten, still meg inntil fem spørsmål dersom noko er uklart. Då får du ofte betre resultat enn om AI-en berre gjettar.
Lag ein fast firmabrief
Når de har funne ein tone og ein måte å bruke AI på, bør de ikkje starte frå null kvar gong. Lag ei enkel side med firmainformasjon som de kan lime inn, eller lagre i eit prosjekt eller ein tilpassa AI-assistent dersom verktøyet dykkar støttar det.
Denne sida kan innehalde: kva de sel, kven kundane er, kva de ønskjer å vere kjende for, kva ord de brukar, kva ord de ikkje brukar, og døme på ein god tekst frå dykk.
Det treng ikkje vere avansert. For mange små og mellomstore verksemder er dette noko av det mest nyttige dei kan gjere. Då får tilsette meir like svar, mindre sprik i tone, og mindre tid brukt på å forklare det same om att.
Prisane på AI-bruk har også gått ned over tid, og verktøya blir stadig betre. Det betyr at det er meir praktisk å teste fleire variantar. Be AI-en lage tre versjonar: ein kort, ein varmare og ein meir direkte. Samanlikn. Vel det som passar dykk best.
Men hugs: AI skal ikkje få siste ord utan menneskeleg blikk. Les gjennom, rett fakta, fjern svada og sjekk at teksten høyrest ut som dykk.
Første steg: Finn éi ekte oppgåve denne veka, til dømes ein kunde-e-post, og skriv instruksen med rolle, oppgåve, kontekst, rammer og ønskja format. Lagre instruksen som mal når du er nøgd.